ScienceGuide sprak Jan Peter Balkenende met twee petten
tegelijk op: CDA-voorman voor 9 juni én voorzitter van het
Innovatieplatform dat een nieuwe KIA-foto produceert. Die foto is
somber.
In uw nieuwe program voor 9 juni en in de KIA-foto ligt veel
nadruk op grotere variëteit in het hoger onderwijs. Tegelijk pleit
u niet voor meer differentiatie in bijvoorbeeld de collegegelden of
studiebeurzen. Waarom niet?
Balkenende: "Ik ben erg geporteerd voor meer differentiatie
binnen het HO. We bouwen ook voort op het 'Ruim baan voor
Talent'-beleid van de voorbije jaren. Kijk, toen ik begon te werken
was dat bij de Academische Raad, wat nu de VSNU is geworden. In die
tijd lag de nadruk er vooral op dat het aanbod aan de
universiteiten zo veel mogelijk gelijk moest zijn. Die tijd is echt
voorbij, ligt achter ons.
We zien nu dat niet alles in het hbo en wo hetzelfde moet zijn. Wat
we juist willen, ook met het IP, is ze stimuleren te zoeken waar ze
echt het beste kunnen zijn. Waar kun je excelleren, welke thema's
kunnen we ook als land nog veel sterker maken?
Daarbij zouden de instellingen zich ook moeten richten op de punten
waar zij internationaal aan de top kunnen komen. Dat past bij de
Top 5-ambitie voor ons land. Als ze die focus aanbrengen in hun
beleid is dat meteen heel motiverend voor zowel hun studenten, als
de onderzoekers en docenten in heel de instelling.
Bij de topopleidingen die zij daarbij dan verder ontwikkelen kunnen
de instellingen wel een gedifferentieerd collegegeld vragen, zo
stellen wij in ons nieuwe programma. Daar vind ik een zekere
differentiatie wel doenlijk, maar de zekerheid bij de beurzen en
toegankelijkheid acht ik onmisbaar."
Het CDA-program zet bij SF een opvallende pas op de plaats.
Andere partijen komen met nieuwe fiscale of 'sociale' leerstelsels.
Sommigen willen de opbrengst dan terugploegen in het HO. Waarom
deze afwijkende kijk van het CDA?
"Ik heb de geluiden vanuit de studenten en ouders goed
gehoord. Zij stellen nadrukkelijk: 'niet tornen aan de basisbeurs'.
Men wil daar geen onzekerheden over bij de vraag naar wat ze willen
studeren, ze willen daarbij niet afgeschrikt te worden. Ik vind dat
signaal belangrijk voor studiekeuze en toegankelijkheid van de
studies.
Tegenover die zekerheid staat wel dat we bij de poort van de
studies er echt meer aan moeten doen om uitval tegen te gaan. Dat
kun je ook van de student vragen, vind ik. Als deze beter
voorbereid tot keuzes komt, heeft dat vele pluspunten. De
studie-uitval gaat omlaag, meer studiesucces verhoogt de impact van
de investeringen die wij in kennis doen, dus ook van het geld voor
de studiefinanciering. Hier moeten we echt veel aan willen doen.
Afschaffing van de basisbeurs helpt daar niet bij."
De KIA-foto van het IP laat zien dat ons land alles uit de kast
moet halen om in de Top 5 te komen. Uw nieuwe program komt met een
zeer opmerkelijk voorstel om die inzet fors te versterken en
richting te geven: opheffing van dat IP door omvorming tot een
krachtige lange termijn kennisraad.
"Die stap moeten we nu zetten vanwege die forse ambitie. En we
kunnen hem ook zetten. Loop de lijst van actoren op dit
terrein nu maar eens na: het IP draagt tot nu vooral ideeën en
lange termijn visies aan en geeft ons adviezen om uit te voeren.
Dan de FES, waardoor we extra middelen konden inzetten in zulke
plannen, en ook de ministeries die hun eigen terreinen hebben en
deelplannen voor onderzoek kennen. Bovendien is er het veld! Dat
heeft ook veel initiatieven, instituten en projecten. Dat heeft
samen veel activiteiten en beleidslijnen, een zekere 'bestuurlijke
drukte'.
De vraag die je dan toch moet stellen - én beantwoorden - is die
naar het meer bijeenbrengen van al deze lijnen. Dat doen we met die
nieuwe innovatieraad, die niet alleen advies en visie geeft, maar
ook de gelden concreet gaat toewijzen op basis van lange termijn
programma's waarin die visies vertaald zijn."
Uw program zegt dat die raad "de strategische kennisagenda moet
coördineren en implementeren." En hij wordt belast "met de
toekenning van de FES-programma's aan consortia van bedrijfsleven
en kennisinstellingen." Bovendien wordt er gesneden in de wirwar
van "innovatieprogramma's van de verschillende ministeries die
worden samengevoegd waardoor versnippering wordt tegengegaan en de
effectiviteit kan toenemen." De nieuwe innovatieraad wordt zo een
machtig orgaan om de kennisstrategie door te zetten op
regeringsniveau. Wat brengt u daartoe?
"Dit idee komt nu niet voor niets. Er zijn leden van het IP,
mensen uit de wetenschap, die met deze gedachte zijn gekomen. Zij
zien hoe we met goede ideeën veel sneller tot concrete
investeringen en impact kunnen komen. En wat mij hierbij sterk
inspireerde was wat wij elders in de wereld tegenkwamen aan goede
aanpakken."
Ik dacht bij lezing van dit voorstel direct: 'Dit komt uit
Singapore!'
"Natuurlijk heeft onze reis onlangs naar Japan en Singapore hier een
rol gespeeld! We konden daar zien hoe zij het aanpakken, hebben met
mensen daarover gepraat en onze ideeën uitgetest op hun
ervaringen.
De conclusie was voor mij in elk geval dat we zo'n innovatieraad
die de FES-middelen gaat toewijzen, ook voor het onderzoek in hbo
en wo, nu moesten gaan doen. De visies zijn geformuleerd door het
IP, nu kan zo'n raad versneld en met meer impact concrete
investeringen richting geven.
Het gaat mij om één ding en één ding alleen: hoe komen we als
Nederland samen door deze moeilijke periode heen? Wie biedt
daarvoor het beste perspectief? Dáár wil ik het over hebben in de
komende campagne."